ΖΕΑ: ένας απενοχοποιημένος σπόρος στην διατροφή μας

 

Η Ζέα (Triticum dicoccum) είναι ένα από τα αρχαιότερα δημητριακά που είναι γνωστά στον άνθρωπο. Αναφέρεται και ως Ζειά και ορισμένες φορές συγχέεται με το γερμανικό Dinkel ή τη σίκαλη. Κάποιοι τη μπερδεύουν ακόμα και με το καλαμπόκι, αφού η λέξη ΖΕΑ (Zea mais) είναι η επιστημονική ονομασία του αραβόσιτου.

Η Ζειά ήταν βασικό συστατικό της διατροφής των αρχαίων Ελλήνων.
Οι Έλληνες δεν έτρωγαν ψωμί από σιτάρι, αυτό προτιμούσαν να το δίνουν στα ζώα. Έτρωγαν ψωμί από Ζειά ή Κριθάρι. Ο Μέγας Αλέξανδρος έτρεφε τη στρατιά του μόνο με Ζειά, για να είναι οι άνδρες του υγιείς και πνευματικά ανεπτυγμένοι. Θεωρείται ένα από τα πιο υγιεινά και κατάλληλα για τον άνθρωπο δημητριακά και ας υποβιβάστηκε αργότερα σε απλή ζωοτροφή.

Στην Ελλάδα εξαφανίστηκε κάποια στιγμή από τη διατροφή μας καθώς το 1928 η καλλιέργειά της άρχισε να απαγορεύεται σταδιακά και μέχρι το 1932 καταργήθηκε τελείως. Η Ζέα έχει πολύ χαμηλή περιεκτικότητα σε γλουτένη, άρα με λίγη προσοχή είναι ανεκτή ακόμη και από άτομα με κοιλιοκάκη, έχει υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες και φυτικές ίνες.

Βοηθάει στην απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, καταστέλλει τις χρόνιες φλεγμονές και θεωρείται ότι εμποδίζει την ανάπτυξη και μετάσταση του καρκίνου. Περιέχει 40% περισσότερο μαγνήσιο από τα άλλα δημητριακά όπως επίσης και υψηλά ποσοστά του απαραίτητου αμινοξέος λυσίνη, που ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα και είναι το βασικό στοιχείο στη βιοχημική λειτουργία του εγκεφάλου.

Αποτελεί όπλο στην πρόληψη αλλά και αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη. Παράλληλα η Ζέα έχει συνδεθεί με ένα πλήθος άλλων ασθενειών, όπως την κατάθλιψη, την χρόνια κόπωση, το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου, την οστεοπόρωση, ενισχύει τα οστά και το σμάλτο των δοντιών. Βοηθά την καρδιά και στην στηθάγχη, στο προεμμηνορροϊκό σύνδρομο, σε κράμπες, σε μυοχαλάρωση, σε αϋπνίες. Μειώνει την κακή χοληστερόλη [LDL] και αυξάνει την καλή [HDL]. Τονώνει την μνήμη, αυξάνει την εντερική απορρόφηση. Επιδιώξτε να ξαναβάλετε αυτόν τον τόσο σημαντικό σπόρο στην διατροφή σας

Την Ζέα μπορείτε να την προμηθευτείτε ως αλεύρι, όπως επίσης και ως σπόρο, νιφάδες, ψωμί, κριθαράκι και ζυμαρικά από μαγαζιά βιολογικών προϊόντων.

Πηγή: CityPortal.gr

ΖΕΑ COMEBACK

ΖΕΑ COMEBACK

Πριν το σλόγκαν «Είμαστε ό, τι τρώμε» γίνει ξανά της μόδας, χιλιάδες χρόνια πριν, ο Ηρόδοτος μίλαγε με τα καλύτερα λόγια για την Ζέα, το αρχαίο δημητριακό που υποσκελίστηκε, για εμπορικούς λόγους, από το σιτάρι και το ρύζι!  Πρόσφατα, άρχισε να γίνεται ξανά της μόδας, αφού είναι ένα δημητριακό που χωνεύεται πιο εύκολα μίας και έχει χαμηλή ως και μηδαμινή περιεκτικότητα σε γλουτένη*.  Μέχρι 100 χρόνια πριν, ήταν το πιο διαδεδομένο δημητριακό στην περιοχή μας! Μήπως πρέπει να το ξαναθυμηθούμε;

ZEA: Ο Μαγνήτης της Ζωής

Το σιτάρι ήταν ένα δημητριακό που δεν καλλιεργούνταν στην αρχαία Ελλάδα. Φύτρωνε στις χώρες της Μαύρης Θάλασσας και το έφερναν από κει τα ελληνικά πλοία, για ζωοτροφή. Το δημητριακό που καλλιεργούνταν ευρέως στην χώρα μας ήταν η ζέα ή ζεία. Μοιάζει πολύ με το σιτάρι εξωτερικά αλλά έχει διαφορετική θρεπτική σύσταση (λέγεται μάλιστα ότι η θεά Δήμητρα κρατάει ζέα στις απεικονίσεις της, όχι σιτάρι!) Η πόλη της Αθήνας ονομαζόταν ζείδωρος γιατί τα εδάφη της χάριζαν απλόχερα στους κατοίκους το ντόπιο δημητριακό. Ακόμα, η μαρίνα της Ζέας, στον Πειραιά ονομάστηκε έτσι επειδή από κεί γινόταν η διακίνηση της ζέας ή ζείας. Με αυτή, οι Έλληνες, μέχρι και τις αρχές του 20^ουαι. έφτιαχναν το ψωμί τους. Στις αρχές του ’30 εξαφανίστηκε μυστηριωδώς! Πολλές θεωρίες συνομωσίας έχουν αναπτυχθεί γύρω από αυτήν την εξαφάνιση – η πιο απλή εξήγηση είναι ότι ήταν τα ισχυρά οικονομικά συμφέροντα της εποχής έκαναν το σιτάρι να υπερισχύσει. Όποια κι αν είναι η αιτία εμάς μας ενδιαφέρει πολύ περισσότερο η θρεπτική της αξία!

Θαμμένος διατροφικός θησαυρός

Ζέα δεν βρίσκουμε πλέον εύκολα στην Ελλάδα. Σε μια πρόχειρη έρευνα μου στο Διαδίκτυο, βρήκα αλεύρι Ζέας μόνο από το Αγρόκτημα Αντωνόπουλου. Στα μαγαζιά με βιολογικά τρόφιμα μπορείτε όμως να βρείτε εύκολα faro ή emmer. Eίναι η ζέα στα Ιταλικά και τα Γερμανικά. Μην μπερδευτείτε! Η ζέα δεν είναι το dinkel ούτε το spelt.

Η ζέα έχει αρχίσει να ξαναγίνεται γνωστή τα τελευταία χρόνια και ειδικά στην Ιταλία, μπορείς να την βρεις εύκολα σε όλα τα καταστήματα με βιολογικά προϊόντα. Φτιάχνουν ριζότο με ολόκληρο σπόρο farro ή το χρησιμοποιούν μέσα σε σούπες αντί για ρύζι. Όλα τα προϊόντα που παράγονται από την ζεία είναι πιο εύγευστα, γιατί η ζεία περιέχει μεγάλες ποσότητες μαγνησίου. Γι΄ αυτό κάποιοι την ονομάζουν και Μαγνήτη της Ζωής! Δεν είναι όμως μόνο πιο εύγευστα αλλά και πιο θρεπτικά.  Η ζεία έχει ένα μοναδικό συνδυασμό θρεπτικών συστατικών, που προωθεί την ευεξία και την καλή υγεία.

Έχει διπλάσια περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες και πρωτείνες από το σιτάρι.

Περιέχει 40% περισσότερο μαγνήσιο, από τα υπόλοιπα δημητριακά

Περιέχει βιταμίνες A, B, C και Ε,

Έχει χαμηλή περιεκτικότητα σε γλουτένη*, γι΄ αυτό είναι πιο εύπεπτη

Ρυθμίζει καλύτερα την γλυκόζη στο αίμα, γι΄ αυτό είναι ιδανική για διαβητικούς

Ιστορικός Εμπαιγμός (;)

Tο μοναδικό ιστορικό δοκίμιο υπάρχει στην Ελλάδα, σχετικά με την ζεία, δημοσιεύτηκε την δεκαετία του ΄70  με τίτλο Ιστορικός Εμπαιγμός.  Ο συγγραφέας του Γιώργος Αύφαντής, προβληματίζεται σχετικά με τα συμφέροντα που έκαναν την ζέα να αναφέρεται ακόμα και στα λεξικά ως ζωοτροφή, εξηγεί την ιστορική της σημασία και το αρχαίο δημητριακό με το σιτάρι. Για παράδειγμα, αναφέρει πως και το σιτάρι και η ζεία περιέχουν πρωτεΐνες που βοηθούν την μνήμη, αλλά είναι εντελώς διαφορετικές οι μεν από τις δε. Η γλουτένη, που περιέχει το σιτάρι «δημιουργεί ίσχυράν μνήμην, αλλά περιορισμένην, διότι συγκολλά περισσότερες πρωτεΐνες των απαιτουμένων και περιορίζει τό απόθεμα αυτών. Αποτέλεσμα είναι να περιορίζει την μνήμην εις πολύ λίγες εικόνες. Έτσι καταστρέφει τήν φαντασίαν και τό δημιουργικό πνεύμα. Είναι δε εγκληματική, διότι έμμεσα καταστρέφει τήν ύγείαν και τό πνεύμα, τήν πρόοδον και τον πολιτισμόν του ανθρώπου. [..] Είς τόν εγκέφαλον ώς πρωτεΐνη στηρίξεως κολλά ισχυρά τις πρωτεΐνες τής μνήμης μέ αποτέλεσμα, ό,τι παραστάσεις και ιδέες έβίωσεν τό παιδί είς τήν ήλικίαν 3-7 ετών, όσο λανθασμένες καί άν είναι, όσο πιό δυνατές και ξεκάθαρες αποδείξεις περί πλάνης του και άν του παρουσιάσεις αργότερα, δεν πρόκειται ώς ενήλικας να άπορρίψη τις αποθηκευμένες μνήμες και δοξασίες του περί θεού, πολιτικής, κ.λπ.»

Σύμφωνα με τον κύριο Ανυφαντή, το αρχαίο αυτό δημητριακό περιέχει λυσίνη, που βοηθάει στην βιοχημική λειτουργία του εγκεφάλου. Επίσης δεν φράσει τις αρτηρίες, καταστέλλει την ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων και τις φλεγμονές που χρονίζουν στον οργανισμό.

Ανεξερεύνητος γαστρονομικός χάρτης

Τι συμβαίνει λοιπόν με την ζέα; Μιλάμε για ιστορικό εμπαιγμό, για διατροφικό θησαυρό ή για έναν ανεξερεύνητο γαστρονομικό χάρτη που πρέπει να ανακαλύψουμε από την αρχή; Δεν ξέρω τι συμπεράσματα βγάλατε εσείς, εμένα όμως μου άνοιξε η όρεξη! Πάω να φτιάξω συνταγές με αλεύρι ζέας! Θα σας κρατήσω ενήμερους για τις γευστικές μου ανακαλύψεις!

*Σημαντική Σημείωση: Γιατροί και γεωπόνοι συγκαταλέγουν τη Ζεία στα απαγορευτικά για όσους πάσχουν από Κοιλιοκάκη. Λέγεται ότι έχουν διαφορετικού είδους γλουτένη που είναι ανεκτή από όσους εχουν απλη δυσανεξια σε αυτή αλλά όχι από όσους έχουν κοιλιοκάκη. Εκτός αυτού ο ευρωπαικος κανονισμος για τα αλλεργιογονα υποστηριζει ακριβώς το ιδιο και τα ζυμαρικα Ζεας απο το κτημα Αντωνοπουλου υποχρεωθηκαν απο τον ΕΦΕΤ να αποσυρουν την ετικέτα “χωρις γλουτενη”.

Ευχαριστώ πολύ την Στέφη Αρέλη για τις πληροφορίες. Αν θέλετε περισσότερες πληροφορίες για διατροφή χωρίς γλουτένη για άτομα με κοιλιοκάκη, επισκευθείτε το παρακάτω ιστολόγιο: Η καθημερινότητα μας χωρίς Γλουτένη

Μην ξεχάσεις να αφήσεις σχόλιο, να κάνεις LIKE και να γραφτείς στο Newsletter για να τα λέμε.

Ευχαριστώ!

Ευτύχης Μπλέτσας

ΖΕΑ : ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΟ ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΟ ΓΝΩΣΤΟ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ . ( Triticum dicoccum )

Τό έτος 1928 απηγορεύθη σταδιακά και μέχρι το 1932 κατηργήθη τελείως η καλλιέργεια της Ζιάς στήν Ελλάδα. O Codex alimentarius μήπως άρχισε νωρίτερα;

Ζέα: Γνωστό λιμάνι του Πειραιά. Η μαρίνα Ζέας δεν είναι πασίγνωστη μόνο για τις αναχωρήσεις των γνωστών “Δελφινιών” και catamaran αλλά και για τις καφετέριες του, το ναυτικό μουσείο, τις περατζάδες δίπλα στα σκάφη και την θαλασσινή αύρα, που το καλοκαίρι ειδικά είναι βάλσαμο. Αυτό το λιμάνι λοιπόν είναι γνωστό από την αρχαιότητα και με αυτό το όνομα μάλιστα. Πιθανολογείται ότι ονομάστηκε έτσι λόγο της διακίνησης Ζέας μέσω του λιμανιού, ή λόγο της ύπαρξης Ζέας στην περιοχή.

Τι είναι η Ζέα; Το αρχαιότερο ίσως δημητριακό και βασικό συστατικό της διατροφής των αρχαίων. Αναφέρεται και ως Ζειά, βρίζα, όλυρα, Emmer και ορισμένες φορές συγχέεται με το ασπροσίτι (γερμαν. Dinkel), ή την Σίκαλη, ή ακόμα και με το καλαμπόκι, μια και η λέξη Zea (Zea mais) είναι η επιστημονική ονομασία του αραβοσίτου. Ορισμένες πηγές αναφέρουν ότι ο ασπρόσιτος (ασπροσίτι) είναι το δημητριακό ζέα. Με το δημητριακό Dinkel αντί για το κριθάρι, φτιάχνεται η ομώνυμη μπύρα, όμως το δημητριακό αυτό δεν είναι η ζέα (όπως αναφέρεται σε ορισμένες πηγές), διότι η Λατινική του ονομασία είναι Triticum spelta. [www.germanbeerinstitute.com/Dinkelbier.html].

Αλλά ας τα πάρουμε από την αρχή. Η Ζέα (Triticum dicoccum) είναι ένα από τα αρχαιότερα δημητριακά που είναι γνωστά στον άνθρωπο. Δείγματά του έχουν βρεθεί σε ανασκαφές προϊστορικών οικισμών σε όλο τον ελλαδικό χώρο με παλαιότερο αυτό της Μικράς Ασίας που χρονολογείται 12.000 χρόνια π.χ. Ήταν ένα από τα πρώτα δημητριακά που “εξημέρωσε” ο άνθρωπος και βασικό καλλιεργήσιμο είδος της πρώιμης γεωργίας της Εύφορης Ημισελήνου (Fertile Crescent), δηλαδή της Παλαιστίνης, της Συρίας, του Ευφράτη και του Τίγρη ως τον Περσικό κόλπο. Δείγματα της εκμετάλλευσης του που χρονολογούνται 10.000 χρόνια πριν, έχουν βρεθεί και στην Βόρεια Αφρική.

Για χιλιάδες χρόνια παρέμενε το κυριότερο δημητριακό της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Μετέπειτα αντικαταστάθηκε από το Triticum turgidum (Durum) το οποίο πιθανά να δημιουργήθηκε από το Triticum dicoccum με μετάλλαξη. Οι αγρότες προτίμησαν το νέο αυτό δημητριακό λόγο του ότι ο σπόρος αποχωριζόταν από το φλοιό με μεγαλύτερη ευκολία. Το δημητριακό Triticum dicoccum ή αλλιώς Emmer ή aja όπως ονομάζεται στην Αφρική, έφτασε στην Αιθιοπία πριν από 5.000 ή και περισσότερα χρόνια και έχει επιζήσει μέχρι τις μέρες μας. (Έχει επιζήσει επίσεις σε μικρής κλίμακας παραγωγή και στην πάλαι ποτέ Γιουγκοσλαβία, Ινδία, Τουρκία, Γερμανία (Βαυαρία), Γαλλία και αλλού (σύμφωνα με τον J. Harlan)).

Αναφορά στην καλλιέργεια αυτού του δημητριακού στην Λακωνική πεδιάδα κάνει και ο Όμηρος λέγοντας: “πυροί τε ζειαί τ’ ήδ’ εύρυφανές κρί λευκόν”. Αλλά και στην Παλαιά Διαθήκη γίνεται αναφορά “31 Εκτυπήθησαν δέ το λινάριον και η κρίθη διότι η κρίθη ήτο σταχυωμένη, και το λινάριον καλαμωμένον 32 ο σίτος όμως και η ζέα δεν εκτυπήθησαν, διότι ήσαν όψιμα”. [Έξοδος 9: 31, 32]. Από βρίζα (όλυρα στο αρχαίο κείμενο) παρασκευαζόταν ψωμί, σε μέρες πείνας, καθώς ήταν είδος σιτηρού δεύτερης σειράς. Αυτό συνέβη κατά την έβδομη πληγή της Αιγύπτου. [Ησαΐας 28:25]

Χρησίμευε και ως τροφή των αλόγων, όταν ακόμα δεν είχε ωριμάσει. Μπορεί την ζέα να την χρησιμοποιούσαν ως τροφή για τα άλογα, αλλά για τους Ρωμαίους ήταν τροφή εκστρατείας. Κατά την Ομηρική εποχή πιθανολογείται ότι η Ζέα χρησιμοποιείτο ως ζωοτροφή. Ο Ηρόδοτος (5ος αι. π.Χ.) αναφέρει ότι οι Αιγύπτιοι παρασκεύαζαν ψωμί αποκλειστικά από ζέα και περιφρονούσαν το σιτάρι και το κριθάρι. Ο θεόφραστος (4ος αι. π.Χ.) διακρίνει σαφώς τη ζέα από την όλυρα, χαρακτηρίζοντας την πρώτη ως το πλέον αποδοτικότερο μεταξύ πολλών άλλων δημητριακών.

Σύμφωνα, με τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο και τον Διονύσιο τον Αλικαρνασσέα, η ζειά (όλυρα) είχε καλλιεργηθεί αποκλειστικά ως το μοναδικό δημητριακό από τους πρώτους Ρωμαίους στην αρχή της ιστορίας τους και αυτό αποδεικνύεται και από τη χρησιμοποίηση τους σε όλες τις θρησκευτικές τελετές τους. Ο γιατρός Γαληνός (2ος αι. π.Χ.) αναφέρει την όλυρα ως το τρίτο σε θρεπτική αξία δημητριακό μετά το κριθάρι και το σιτάρι, ενώ όπως μας πληροφορεί ο Διοσκουρίδης (1ος αι. μ.Χ.) στην εποχή του ήταν διαδεδομένη μια πανάρχαια συνήθεια των Ελλήνων και των Ρωμαίων: η μίξη χονδροαλεσμένων κόκκων ζέας και σιταριού, που λεγόταν “κρίμνον”, και το οποίο ήταν ένα παχύρρευστο θρεπτικό ρόφημα που ονομαζόταν “πολτός” (χυλός). Η θρεπτική του αξία είναι αδιαμφισβήτητη, άλλωστε δεν είναι τυχαίο που η ετυμολογία της λέξης “ζείδωρος” (αυτός που δωρίζει ζωή) προέρχεται από αυτό το δημητριακό. Ζει (ζειαί (πληθυντικός του ζειά)) + δώρος (δώρον) [Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας/ Γεώργιος Δ. Μπαμπινιώτης, Αθήνα, Κέντρο Λεξικολογίας, 1998]. (Ζειά + δωρέομαι) δωρούμενος (δίδων, παράγων) ζειάς [Λεξικόν Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης/ Ιωάννου Δρ. Σταματάκου, Αθήνα, Βιβλιοπρομηθευτική, 1994]. Μετά από μακρόχρονη λησμονιά, οι νεότεροι επιστήμονες το “ανακάλυψαν” ξανά και κυρίως μετά τις έρευνες του Άγγλου Allen. Οι έρευνες αυτές έδειξαν ότι η Ζέα περιέχει 40% περισσότερο μαγνήσιο από τα άλλα δημητριακά. Το συστατικό αυτό βοηθά στην αντιμετώπιση των κραμπών που εμφανίζονται συνήθως μετά από πολύωρη ποδηλασία. Το μαγνήσιο επιπλέον ενεργοποιεί τις ενζυματικές διαδικασίες του μεταβολισμού.

Περιέχει δε υψηλά ποσοστά του αμινοξέος λυσίνη που καθιστά τα ζυμαρικά που παράγονται από τη Ζέα, ιδιαίτερα εύπεπτα. Αυτό άλλωστε είναι και το κύριο ζητούμενο της “βελτίωσης” των σιτηρών. Τα ζυμαρικά αυτά μπορεί να τα αναζητήσει κανείς στα καταστήματα βιολογικών προϊόντων.

immortality.gr